“ความขาดตกบกพร่องด้านความกตัญญูกตเวทีในหมู่มนุษย์ผู้นับว่าตนมีจิตใจสูงนั้น เป็นสิ่งที่ประสบพบเห็นกันอยู่เสมอ กล่าวคือการได้เห็นมีแต่ผู้ให้คือบุพการีเพียงฝ่ายเดียว หรือการเป็นผู้รับในฐานะบุตรธิดาตลอดเวลาอยู่เพียงข้างเดียว แต่ขาดการแลเหลียวย้อนไปมองข้างหลังว่า เราได้รับอุปการะมาจากใครบ้าง เราจะทำปฏิการะตอบแทนบุญคุณท่านเหล่านั้นได้อย่างไรบ้าง เป็นต้น อันนี้เรามักไม่ค่อยคิดกัน สังคมจึงประสบความแตกร้าว ความไม่เข้าใจกันนับวันจะทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น หากหยั่งลึกปัญหานี้ลงไปแล้ว ก็คงสืบเนื่องมาจากการขาดความสำนึกในสิ่งเหล่านี้

๑. ความสำนึกในพระคุณของพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ พระพุทธเจ้าทรงค้นพบอมตธรรม แล้วทรงสั่งสอนให้พระสงฆ์สาวกซึ่งเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติตาม จนเป็นอนุพุทธะผู้รู้ตาม แล้วพระสงฆ์ได้น้อมนำพระธรรมคำสอนนั้นมาประกาศเผยแผ่ ทำให้เกิดความสงบร่วมเย็นขึ้นในสังคม แล้วเราจะตอบแทนพระคุณท่านเหล่านั้นได้อย่างไร

๒. ความสำนึกในพระคุณของเจ้าฟ้ามหากษัตริย์ ในฐานะทรงปกปักรักษาประเทศชาติบ้านเมืองให้อยู่รอดปลอดภัย ตั้งแต่กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์ ทำให้เรามีปิตุภูมิ แผ่นดินพ่อ มาตุภูมิ แผ่นดินแม่ เป็นของเราอย่างน่าภาคภูมิใจ และเป็นเอกราชมาหลายยุคหลายสมัย แล้วเราจะตอบแทนพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่านได้อย่างไร

๓. ความสำนึกในพระคุณของบิดามารดา ในฐานะผู้ให้กำเนิด เป็นอาจารย์คนแรก เป็นต้น แล้วเราจะตอบแทนพระคุณท่านเหล่านั้นได้อย่างไร

๔. ความสำนึกในพระคุณของครูบาอาจารย์ อุปัชฌาย์อาจารย์ พ่อแม่ครูอาจารย์ ในฐานะเป็นผู้สั่งสอนความรู้ด้านคดีโลก คดีธรรม ให้มีหูตาความคิดความอ่านวิชาความรู้ที่ก้าวไกล เพื่อที่จะดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีคุณภาพ บรรลุประโยชน์สุขในปัจจุบัน ประโยชน์สูงสุดในภายภาคหน้า และประโยชน์อย่างยิ่ง แล้วเราจะตอบแทนพระคุณของท่านเหล่านั้นได้อย่างไร

พระคุณเหล่านี้ หากรู้สำนึกได้ ก็ย่อมสามารถหาทางบำเพ็ญตนเพื่อทดแทนคุณท่านอย่างเหมาะสมได้เช่นกัน

ดังนั้นการสร้างดุลยภาพสำคัญ ก็คือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้มีการรู้สำนึกคุณคน และการตอบแทนท่านอย่างเหมาะสม สิ่งเหล่านี้จึงเหมือนเป็นการประสานมือกัน หรือเป็นการประสานฟันเฟืองของเครื่องจักรกล ที่จะนำพาครอบครัว สังคม ประเทศชาติ ให้ดำเนินไปสู่ความปรองดองสามัคคีกันได้ ก็เพราะกตัญญูกตเวทิตาธรรมนั่นเอง”